Υπάρχουν αγώνες και αγώνες… Δεκάδες, εκατοντάδες, χιλιάδες κάθε βδομάδα. Ντέρμπι «αιωνίων», όμως, δυο-τρεις φορές (το πολύ τέσσερις-πέντε) τον χρόνο σε κάθε χώρα. Η νίκη σε ένα τέτοιο ματς ισοδυναμεί με την απόλυτη ηδονή για τον ποδοσφαιρόφιλο, πολλές φορές ικανή να απαλύνει τη στεναχώρια μιας αποτυχημένης σεζόν. Η αδρεναλίνη στο κόκκινο, με διάχυτη την αίσθηση ότι τόσο οι μεγάλοι πρωταγωνιστές όσο και οι υποστηρικτές τους στην εξέδρα «παίζουν τα ρέστα τους».
Σε ένα τέτοιο παιχνίδι παίζουν όλοι. Τον παλιό καλό καιρό, ήταν η αφετηρία ατέλειωτων πειραγμάτων και σημείο αναφοράς για χρόνια, στα καφενεία και τα ποδοσφαιρικά στέκια. Στη σύγχρονη εποχή, το καφενείο έχουν αντικαταστήσει τα Social Media, ενώ πιάνει ταβάνι ο «δείκτης υψηλού κινδύνου» και ο φόβος για νέους κρίκους στην αλυσίδα της βίας στα γήπεδα. Ένα σύμπτωμα κοινωνικής νοσηρότητας με τις πιο ζοφερές πλευρές του ανθρώπινου χαρακτήρα.
Για τους φανατικούς, οι μέρες, οι ώρες, τα λεπτά κυλούν βασανιστικά κι η αναμονή μοιάζει με ανυπέρβλητο εμπόδιο. Οι προκαταλήψεις αρκετών χρόνων που «σιγοβράζουν», απελευθερώνουν ενέργεια που μετατρέπει τον αγωνιστικό χώρο και τις κερκίδες σε «καζάνι που βράζει». Δυστυχώς αυτή είναι η αλήθεια. Κι έχουμε ντέρμπι το ερχόμενο Σάββατο (18 Απριλίου), ανάμεσα στους «αιώνιους» της Λευκωσίας. Ομόνοια – ΑΠΟΕΛ, το απόγευμα στο ΓΣΠ, κι όποιος αντέξει!
Η αντίστροφη μέτρηση για τον αγώνα του Σαββάτου έχει τις ιδιαιτερότητές της, αφού οι «τριφυλλοφόροι» προελαύνουν ολοταχώς προς την κατάκτηση του πρωταθλήματος. Σε αντίθεση με τους «πορτοκαλί» οι οποίοι με νέα διοίκηση (μετά την αποχώρηση του Πρόδρομου Πετρίδη) και επικεφαλής τον Χάρη Φωτίου, προσπαθούν να προλάβουν το… τρένο της ευρωπαϊκής συμμετοχής. Τίποτα, όμως δεν μπορεί να μειώσει την… αύρα στην ατμόσφαιρα της πρωτεύουσας, όπως γίνεται τα τελευταία 73 χρόνια, με την πρωτεύουσα να αναστενάζει με τα ντέρμπι των «αιωνίων».
Ένα οδοιπορικό που άρχισε επίσημα στις 12 Δεκεμβρίου 1953, την πρώτη χρονιά της ενοποίησης του κυπριακού ποδοσφαίρου. Εκείνο το απόγευμα, στο παλιό ΓΣΠ, στην καρδιά της Λευκωσίας, οι δύο ομάδες εξήλθαν ισόπαλες 0-0. Εορταστικό χαρακτήρα με εικόνες που σήμερα δεν θα τις πίστευε κανένας, είχε η πρώτη τους αναμέτρηση, ένα φιλικό στις 24 Οκτωβρίου 1953. Η διαφήμιση στις εφημερίδες έγραφε: «Η σύγκρουσις των δυό γιγάντων του Κυπριακού Ποδοσφαίρου που όλη η Κύπρος αναμένει με αγωνία και καρδιοκτύπι! ΑΠΟΕΛ vs ΟΜΟΝΟΙΑ. Μιά αθλητική μυσταγωγία που δεν πρέπει να χάση κανένας φίλαθλος. Έναρξις 3.15 μ.μ. ακριβώς»!
Στην εφημερίδα «Νέος Δημοκράτης», το εκφραστικό όργανο του ΑΚΕΛ εκείνη την εποχή, σημειώνεται πως «οι δύο ομάδες μπήκαν αδελφωμένες στο γήπεδο υπό τις μυριόστομες επευφημίες των φιλάθλων»! Αυτό που δεν… πιστεύει κανένας είναι ότι «τα παιδιά της Ομόνοιας κρατούν στο χέρι μπουκέτα λουλούδια, ζητωκραυγάζουν τρεις φορές υπέρ του Αποέλ και προσφέρουν τις ανθοδέσμες ο καθένας σ’ ένα αντίπαλο στο στίβο της ευγενικής άμιλλας». Και στη συνέχεια «Τα παιδιά του Αποέλ με ισάξια αθλητοπρέπεια ζητωκραυγάζουν τρεις φορές υπέρ της Ομόνοιας κι αρχίζει η μεγάλη ποδοσφαιρική τιτανομαχία». Το πρώτο φιλικό ντέρμπι κέρδισε ο ΑΠΟΕΛ με τα γκολ των Σιαντρή και Ππόλου στο α’ ημίχρονο. Σε εκείνη την αναμέτρηση εισπράχθηκαν 500 λίρες! Σύμφωνα με τις τιμές τις εποχής, με το ποσό εκείνο, θα μπορούσες να αγοράσεις τρία οικόπεδα – φιλέτο στην πρωτεύουσα.
Στη διαδρομή από το 1953 μέχρι σήμερα, Ομόνοια και ΑΠΟΕΛ έχουν αναμετρηθεί σε όλες τις διοργανώσεις (Πρωτάθλημα, Κύπελλο, Σούπερ Καπ) 206 φορές, αν τις μετρούν σωστά οι στατιστικολόγοι του είδους. Οι γαλαζοκίτρινοι έχουν 83 νίκες, οι πράσινοι 62, ενώ 61 ματς ολοκληρώθηκαν στην ισοπαλία. Σε αγώνα πρωταθλήματος, όπως είναι και η σημερινή αναμέτρηση στο ΓΣΠ, 64 νίκες έχει ο ΑΠΟΕΛ, 50 η Ομόνοια, ενώ συμβιβασμός επήλθε σε 53 αναμετρήσεις. Για τους λάτρεις της στατιστικής, στα μεταξύ τους παιχνίδια οι γαλαζοκίτρινοι έχουν πετύχει 297 τέρματα, ενώ οι «τριφυλλοφόροι» 246. Highlight όλων των εποχών, το επιβλητικό 6-2 του ΑΠΟΕΛ την περίοδο 1968-69, με το «τριφύλλι» να απαντά μετά από 19 χρόνια (1987-88) με το επιβλητικό 5-0.
Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι αποτελεί επίτευγμα. Το κυπριακό «el clasico», το ντέρμπι των «αιωνίων» της Λευκωσίας, συγκαταλέγεται ανάμεσα στα κορυφαία της Ευρώπης, ίσως και του πλανήτη. Οι ειδικοί του είδους κατατάσσουν το ΑΠΟΕΛ – Ομόνοια στις ξεχωριστές στιγμές των «ντέρμπι του πάθους και του μίσους». Πώς «σκοτώνονται» στην Αργεντινή η Μπόκα Τζούνιορς με τη Ρίβερ Πλέιτ, στη Βραζιλία η Φλαμένγκο με τη Φλουμινένσε, στην Ισπανία η Ρεάλ Μαδρίτης με την Μπαρτσελόνα και στην Ελλάδα ο Ολυμπιακός με τον Παναθηναϊκό; Και το δικό μας ντέρμπι έχει τη θέση που του αξίζει, με αναφορές που κάθε άλλο παρά τιμητικές είναι, αφού προτάσσεται η κομματική σύγκρουση των «δεξιών» του ΑΠΟΕΛ και των «αριστερών» της Ομόνοιας. Παρά το γεγονός ότι σε πολλές χώρες της υφηλίου η κόντρα ξεκίνησε ως πολιτική, σήμερα η κομματική παράμετρος εμφανίζεται σε ελάχιστες περιπτώσεις, με το ντέρμπι της Κύπρου να… πρωτοπορεί και να χλευάζεται αγρίως.
ΑΠΟΕΛ
Aθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Ελλήνων Λευκωσίας. Ετών 100 και αναμφίβολα ένα από τα πιο ιστορικά σωματεία του τόπου. ΑΠΟΕΛ, γένους αρσενικού και εκ παραδρομής «το ΑΠΟΕΛ», που τώρα τελευταία πάει να εκλείψει. Ανάμεσα στα πρωτοπόρα σωματεία για την ανάπτυξη του αθλητισμού σε όλα τα επίπεδα. Σε όλες τις προσπάθειες για την καλλιέργεια των σπορ, οι γαλαζοκίτρινοι και προσφάτως «πορτοκαλί» είχαν πάντοτε πρωταγωνιστικό ρόλο. Έστω κι αν πολλές φορές οι αντίπαλοί τους, τους «κατηγορούσαν» για κουμάντο στα κέντρα αποφάσεων, η προσφορά τους είναι πολύ μεγάλη και όχι μόνο στον αθλητισμό.
Όποιος τολμήσει να αμφισβητήσει τον ελληνοκεντρισμό του σωματείου, μαύρο φίδι που τον… έφαγε. Με πυρήνα την Ελλάδα και την ελληνική σημαία, στο παρελθόν δεν δεχόταν στις τάξεις τους αθλητές και μέλη που δεν ήταν Έλληνες και χριστιανοί Ορθόδοξοι. «Μια σημαία (η ελληνική), μια ομάδα (ΑΠΟΕΛ)» ήταν για πολλά χρόνια το σύνθημα. Στους αγώνες του ΑΠΟΕΛ η ελληνική σημαία κυριαρχεί. Η σημαία της κυπριακής Δημοκρατίας δεν εμφανίζεται καθόλου.
Το ιστορικό της ίδρυσης του ΠOEΛ (8 Νοεμβρίου 1926) μοιάζει με σενάριο κινηματογραφικής ταινίας. Όλα ξεκίνησαν το 1922 με την έλευση στην Κύπρο του Γεώργιου Πούλια, ο οποίος διακρινόταν για την αγάπη του για τον αθλητισμό. Μαζί με τον Διομήδη Συμεωνίδη εμπνεύστηκαν τη δημιουργία ενός νέου ποδοσφαιρικού σωματείου στη Λευκωσία (πέραν των Τραστ και Πανεργατικού που ήταν σε «κόντρα»).
Ο ΠOEΛ, εκτός από την ποδοσφαιρική του ομάδα, συντηρούσε και εκδοτική ομάδα, έχοντας τη δική του εφημερίδα, την «Αθλητική Ηχώ». Η Γενική Συνέλευση του 1928 ομοφώνως αποφάσισε τη μετονομασία του σωματείου σε ΑΠΟΕΛ, ανάβοντας έτσι το πράσινο φως για δημιουργία κι άλλων, εκτός του ποδοσφαιρικού, τμημάτων.
ΟΜΟΝΟΙΑ
Και στην άλλη πλευρά, η Ομόνοια, που είναι σάρκα εκ της σαρκός του ΑΠΟΕΛ. Το 1948 αποτέλεσε χρονιά-σταθμό για το κυπριακό ποδόσφαιρο, αφού τα μίση και τα πάθη της εποχής οδήγησαν στο σχίσμα. Σε μια εποχή όπου στην Ελλάδα καλλιεργείτο κλίμα φανατισμού κι ο εμφύλιος χώριζε τη χώρα στα δύο, το «μικρόβιο» βρήκε τρόπο να μπει και στις φλέβες των αθλητών και των παραγόντων και να τον «δηλητηριάσει».
Αφορμή ήταν το τηλεγράφημα που στάλθηκε από το διοικητικό συμβούλιο του ΑΠΟΕΛ προς τον ΣΕΓΑΣ, στις 23 Μαΐου 1948. Απευθύνθηκε «εγκάρδιο αδελφικό χαιρετισμό σ’ ολόκληρη την ελληνική αθλούμενη νεολαία» κι ευχόταν «όπως τερματισθεί η εθνοκτόνος ανταρσία». Οι αριστεροί παράγοντες και αθλητές του ΑΠΟΕΛ θεώρησαν τον χαρακτηρισμό «εθνοκτόνος ανταρσία» πρόκληση και κομματική τοποθέτηση και διαχώρισαν τη θέση τους. Ίδρυσαν, στις 4 Ιουνίου 1948, νέο σωματείο με την ονομασία «Αθλητικός Σύλλογος Ομόνοια Λευκωσίας», ενώ τα εγκαίνια της ομάδας έγιναν στις 19 Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου. Η ομάδα της αριστεράς, της εργατιάς και του λαού. «Κινέζους» αποκαλούν τους οπαδούς της Ομόνοιας οι αντίπαλοί τους, κι είναι όντως πάρα πολλοί…
Σταθμός στην ιστορία των πρασίνων αποτελεί η ανάληψη της διοικητικής ηγεσίας της Ομόνοιας από τον Σταύρο Παπασταύρου, τον Μάιο του 2018. Η διαχείριση του ποδοσφαιρικού τμήματος πέρασε στα χέρια του «Αμερικάνου» επενδυτή. Μια κομβική κίνηση, που σηματοδότησε τη μετάβαση σε νέο μοντέλο λειτουργίας και την έναρξη μιας πετυχημένης περιόδου οικονομικής σταθερότητας και αγωνιστικής ανάκαμψης, και επιστροφής στους τίτλους. Με την έλευση Παπασταύρου διαφώνησαν οι οργανωμένοι οπαδοί της «Θύρα 9» και δημιούργησαν τη δική τους ομάδα, την Ομόνοια 29ης Μαΐου.
Η ανακάλυψη του «ντέρμπι»
Η αθλητική συνάντηση ανάμεσα σε δύο ομάδες της ίδιας πόλης ή περιοχής ή έστω ανάμεσα στις πιο ιστορικές ομάδες μιας χώρας ονομάζεται «ντέρμπι». Η λέξη είναι αγγλικής προέλευσης, αλλά ο «νονός» της παραμένει άγνωστος. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για την προέλευσή της. Μερικοί υποστηρίζουν ότι προήλθε πιθανότατα από την ιπποδρομία του Ντέρμπι, που ιδρύθηκε το 1780.
Μια άλλη θεωρία αναφέρει ότι η ονομασία «ντέρμπι» δόθηκε για πρώτη φορά στο ποδόσφαιρο στους αγώνες Έβερτον – Λίβερπουλ, τα γήπεδα των οποίων ήταν πολύ κοντά και τα χώριζε το «Στάνλεϊ Παρκ» που ανήκε στον Κόμη του Ντέρμπι. Η πρώτη φορά, όμως, που ένας αγώνας αναφέρεται ως «τοπικό ντέρμπι» ήταν στις 9 Μαρτίου 1889, τρία χρόνια πριν από την ίδρυση της Λίβερπουλ. Η εφημερίδα «Widnes Weekly News» χαρακτήρισε ως τοπικό ντέρμπι το παιχνίδι ράγκμπι ανάμεσα στη Γουίντνες (Widnes) και τη Μαορίς (Maoris). Μια άλλη αρκετά διαδεδομένη εκδοχή είναι πως στην πόλη του Ντέρμπι γινόταν ένας παραδοσιακός ποδοσφαιρικός αγώνας, στον οποίο συμμετείχε όλη η πόλη και συχνά κατέληγε σε συμπλοκές.
Ο αγώνας είχε ως αγωνιστικό χώρο όλη την έκταση της πόλης, με τα δύο τέρματα να βρίσκονται στο βόρειο και στο νότιο άκρο της. Συμμετείχαν όλοι όσοι επιθυμούσαν, συνήθως πάνω από 1000 άτομα. Ένας Γάλλος που παρακολούθησε τον αγώνα του Ντέρμπι το 1829 τον περιγράφει ως τρομακτικό και σημειώνει πως αυτό που συνέβαινε δεν έπρεπε να αποκαλείται παιχνίδι αλλά μάχη. Ο παραδοσιακός αγώνας της πόλης του Ντέρμπι ενδεχομένως έδωσε την ονομασία «ντέρμπι» στις συναντήσεις τοπικών ομάδων, στις οποίες επικρατεί πάντα μεγάλος φανατισμός. Το σίγουρο είναι ότι το όνομα σχετίζεται με την περιοχή του Ντερμπισάιρ της κεντρικής Αγγλίας. Το παράδοξο είναι πως σήμερα δεν υπάρχει ντέρμπι στην ομώνυμη πόλη της Αγγλίας, αφού έχει μόνο μια ομάδα, την Ντέρμπι Κάουντι. Παλιότερα υπήρχε και μια δεύτερη, η Ντέρμπι Μίντλαντ, αλλά οι δύο ομάδες συγχωνεύτηκαν.
Αρκετές φορές η αντιπαλότητα έχει ως υπόβαθρο θρησκευτικές, πολιτικές, εθνικές ή κοινωνικές διαφορές. Για παράδειγμα, στο ιστορικό ντέρμπι της Γλασκόβης μεταξύ της Σέλτικ και των Ρέιντζερς εκδηλώνεται η διαφορά ανάμεσα στις δύο θρησκευτικές κοινότητες της πόλης, τους καθολικούς και τους προτεστάντες, ενώ σε εκείνο του Μπουένος Άιρες μεταξύ της Μπόκα Τζούνιορς και της Ρίβερ Πλέιτ εκφράζεται η αντίθεση ανάμεσα στην εργατική και την αστική τάξη. Ντέρμπι αποκαλείται και η αναμέτρηση ανάμεσα στις μεγαλύτερες ομάδες μιας χώρας, ενώ στην πρώην Γιουγκοσλαβία στους αγώνες Ντιναμό Ζάγκρεμπ – Παρτιζάν Βελιγραδίου εκδηλωνόταν η εθνική αντιπαλότητα ανάμεσα στους Σέρβους και τους Κροάτες.
Ιστορίες «αιώνιας» τρέλας
Superclassico έχει χαρακτηριστεί το ντέρμπι του Μπουένος Άιρες ανάμεσα στη Ρίβερ Πλέιτ και την Μπόκα Τζούνιορς. Οι της Ρίβερ αποκαλούν τους οπαδούς της Μπόκα «Τα Σκατά» (Los Bosteros), ενώ οι φανατικοί της Ρίβερ φορούν μαντίλια και χειρουργικές μάσκες για τη βρώμα, αφήνοντας στο αγωνιστικό χώρο γουρούνια. Τον Ιούνιο του 1968, στο γήπεδο της Ρίβερ, 74 οπαδοί σκοτώθηκαν όταν φανατικοί της Μπόκα πέταξαν φλεγόμενα αντικείμενα προς το μέρος τους. Το 1994 λεωφορείο με οπαδούς της Ρίβερ έπεσε σε ενέδρα με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο επιβάτες. Η αναμέτρηση είχε λήξει 2-0 υπέρ της Ρίβερ κι οι τοίχοι του Μπουένος Άιρες γέμισαν με συνθήματα που έγραφαν το μακάβριο: Ρίβερ – Μπόκα 2-2.
Σέλτικ – Ρέιντζερς διεξάγεται σε μία πόλη με 620.000 κατοίκους, αλλά απασχολεί παγκοσμίως περίπου 150 εκατομμύρια ανθρώπους. Στο «Old Firm» το 1969, βρέθηκαν 132.870 άτομα. Οι διαφορές των δύο ομάδων έχουν πάνω απ’ όλα θρησκευτικό χαρακτήρα. Το 1931 ο γκολκίπερ της Σέλτικ πέθανε όταν βούτηξε στα πόδια του στράικερ των «τζερς» που ήταν έτοιμος να σκοράρει, με τον τελευταίο αντί την μπάλα, να κλωτσήσει το κεφάλι του αντιπάλου.
Στη Μόσχα, της τότε Σοβιετικής Ένωσης, η Σπάρτακ, η ομάδα του λαού, σήκωσε το «λάβαρο» του αγώνα ενάντια στην εξουσία και της ευνοημένης των πρακτόρων της περίφημης KGB, Δυναμό. Τρία απανωτά πρωταθλήματα της Σπάρτακ τη δεκαετία του 1930 «ανησύχησαν» τον αρχηγό των Μυστικών Υπηρεσιών του Στάλιν, Λαβρέντι Μπέρια. Ένας από τους σταρ της ομάδας, μάλλον όχι εντελώς συμπτωματικά, πέρασε την επόμενη δεκαετία της ζωής του στη… μαγευτική Σιβηρία, έχοντας συλληφθεί και κατηγορηθεί για συνωμοσία δολοφονίας του Ιωσήφ Στάλιν!
Το ντέρμπι του Ρίο Ντε Τζανέιρο κρατά τα πρωτεία όσον αφορά το ρεκόρ θεατών, χάρη και στη χωρητικότητα του θρυλικού Μαρακανά. Η αναμέτρηση Φλουμινένσε – Φλαμένγκο, το παραδοσιακό «Φλου-Φλα», παρακολουθήθηκε το 1969 από 177.656 φανατισμένους οπαδούς. Το μίσος ανάμεσα στην αριστοκρατική Φλουμινένσε και την προλεταριακή Φλαμένγκο έχει πάρει κατά καιρούς ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Χαρακτηριστικό είναι πως ένας δικαστής είχε τολμήσει κάποτε να προτείνει νόμο σύμφωνα με τον οποίο η Φλαμένγκο έπρεπε να κερδίζει, ώστε η πόλη να μη «βυθίζεται» στην αναρχία και να μειωθούν οι αυτοκτονίες.
Άσβεστο μίσος, που έμεινε στην ιστορία αλλά και στους τοίχους του Τορίνο, είναι κι αυτό ανάμεσα στη Γιουβέντους και την Τορίνο. Αποτυπώθηκε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο μετά την τραγωδία του Τραγωδία του Χέιζελ και τους 39 νεκρούς Ιταλούς οπαδούς, όταν γκράφιτι προκαλούσαν ανατριχίλα γράφοντας «Ευχαριστούμε Λίβερπουλ, 39 Γιουβεντίνοι λιγότεροι», ενώ στο γήπεδο είχε αναρτηθεί πανό με τη φράση «39 και λίγοι ήταν»!
Η αναμέτρηση Ρεάλ Μαδρίτης – Μπαρσελόνα αποτελεί σύγκρουση που αντικατοπτρίζει ολόκληρη την ισπανική ιστορία. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι Καστιγιάνοι, νικητές του εμφυλίου, και από την άλλη οι Καταλανοί, που βίωσαν καταπίεση. Πριν από μερικά χρόνια, στη Βαρκελώνη, λίγο έλειψε να προκληθεί χάος όταν έγινε γνωστό ότι ο πρόεδρος σκεφτόταν να προσθέσει μια λευκή ρίγα στα χρώματα της Μπαρσελόνα.
Η αντιπαλότητα ανάμεσα στη Λίβερπουλ και τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ άρχισε από τη σύγκριση για το ποια είναι η πιο πετυχημένη ομάδα σε Αγγλία και Ευρώπη. Η Λίβερπουλ έχει περισσότερα ευρωπαϊκά τρόπαια, ωστόσο αυτό που δυσκολεύονται να αποδεχτούν οι οπαδοί της είναι ότι η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ χαίρει μεγαλύτερης παγκόσμιας απήχησης.