Αν ενδιαφέρεστε για ένα ταξίδι στον χρόνο που να αποκαλύπτει την ιστορία του ποδοσφαίρου και πώς το δημοφιλές άθλημα αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής και κοινωνικής ζωής του τόπου, δεν έχετε παρά να επισκεφθείτε την πρωτότυπη έκθεση Μπάλα στο Κέντρο: Ποδόσφαιρο – Ιστορία – Λευκωσία που παρουσιάζεται στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας.
Μια έκθεση που έρχεται να αφηγηθεί την ιστορία του κυπριακού ποδοσφαίρου με πυρήνα το «Κέντρο», την πρωτεύουσα του νησιού, τη Λευκωσία, από τις αρχές της αποικιοκρατίας μέχρι και το 1960. Μέσα από την έκθεση παρουσιάζεται και μια ιδιαίτερη ενότητα που αναφέρεται στον 12ο παίκτη.
Η έκθεση προσεγγίζει το άθλημα ιστορικά ξεκινώντας από τις απαρχές του στα τέλη του 19ου αιώνα και φτάνοντας μέχρι τα πρώτα χρόνια της Ανεξαρτησίας. Συλλεκτικά αντικείμενα, δεκάδες φωτογραφίες και οπτικοακουστικό υλικό ταξιδεύουν τον επισκέπτη στους βασικότερους σταθμούς του κυπριακού ποδοσφαίρου, δίνοντας έμφαση στα σωματεία της πρωτεύουσας, την ιστορία και τη δράση τους.
Ωστόσο, από μια έκθεση αφιερωμένη στο ποδόσφαιρο δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι αναφορές στον δωδέκατο παίκτη. Σε αυτήν την περίπτωση, δωδέκατο παίκτη εννοούμε και τους φιλάθλους αλλά και τον Τύπο και αυτό γιατί τόσο οι φίλαθλοι όσο και ο Τύπος της εποχής διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη διάδοση και στην εξέλιξη του κυπριακού ποδοσφαίρου.
Από τη στιγμή που το ποδόσφαιρο ήρθε στην Κύπρο έτυχε ευρείας και εγκάρδιας αποδοχής από τον ανδρικό κυρίως πληθυσμό του νησιού που κατέκλυζε τις Κυριακές τα γήπεδα για να παρακολουθήσει τους αγώνες και να χειροκροτήσει την αγαπημένη του ομάδα. Στη Λευκωσία το στάδιο ΓΣΠ είχε καταστεί σημείο αναφοράς. Έτσι, πολύ σύντομα το ποδόσφαιρο εκτόπισε τον κλασικό αθλητισμό από την πρωτοκαθεδρία. Μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του 1920 Κύπριοι κάθε κοινωνικής τάξης και ηλικίας αγκάλιασαν το άθλημα, ιδίως οι μαθητές, προκαλώντας αρχικά και την οργή ορισμένων, όπως του διευθυντή της Αστικής Σχολής Αγίου Σάββα, ο οποίος κατέκρινε τη συνήθεια των μαθητών να «λακτίζουν πέτρες». Με το πέρασμα του χρόνου όμως τέτοιες απόψεις εξαφανίστηκαν, αφού το ποδόσφαιρο είχε γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των Κυπρίων και σταθερή ενασχόληση των νέων εντός και εκτός σχολείων.
Η μαζική προσέλευση των Κυπρίων στον πρώτο επίσημο αγώνα της Μεικτής Κύπρου μετά την Ανεξαρτησία του νησιού και η εγκάρδια στήριξή τους στην προσπάθεια των ποδοσφαιριστών εναντίον της δυνατής ισραηλινής ομάδας είναι στοιχεία εκδήλωσης της αγάπης του κόσμου προς το άθλημα. Τότε, τον Νοέμβριο του 1960, δεκαπέντε και πλέον χιλιάδες Κύπριοι βρέθηκαν στο ΓΣΠ και άλλοι πολλοί άκουγαν την αναμετάδοση του αγώνα από το ραδιόφωνο.
Στιγμιότυπο από τον ποδοσφαιρικό αγώνα της ΑΫΜΑ και του Πεζοπορικού, που διεξήχθη στο στάδιο του ΓΣΠ, 31 Δεκεμβρίου 1960
Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, Φωτογραφικό Αρχείο, Συλλογή Γιώργου Βατυλιώτη
Το ποδόσφαιρο αγκαλιάστηκε και από τον Τύπο της εποχής, όπως αποδεικνύει η ραγδαία άνοδος της αθλητικής δημοσιογραφίας, η οποία ξεκίνησε από τακτικές στήλες σε εφημερίδες, για παράδειγμα η «Αθλητική Ζωή» στην εφημερίδα Ελευθερία, για να εξελιχθεί στην κυκλοφορία αμιγώς αθλητικών εφημερίδων όπως η «Αθλητική», «Ο Αθλητισμός», «Σπορτς Τάιμς» που αφιέρωναν το μεγαλύτερο μέρος της ύλης τους στο ποδόσφαιρο.
Η αθλητική δημοσιογραφία άσκησε μεγάλη επιρροή στη διαμόρφωση του ποδοσφαιρικού κλίματος, είτε οξύνοντας την αντιπαράθεση, όπως διαπιστώνεται στις διασπάσεις του 1948 και του 1955, είτε αμβλύνοντάς την, όπως διαφάνηκε στις προσπάθειες ενοποίησης του 1953. Τότε, ποδοσφαιρικές προσωπικότητες όπως ο προπονητής του ΑΠΟΕΛ Γιόζεφ Κιούνσλερ δημοσίευαν επανειλημμένα την άποψή τους υπέρ της ενοποίησης του κυπριακού ποδοσφαίρου, γεγονός που λειτούργησε υπέρ της προσπάθειας που γινόταν ανάμεσα στην ΚΟΠ και στις εκτός ΚΟΠ ομάδες.
Ο Τύπος λειτούργησε επίσης και καταλυτικά στην αναβάθμιση του ποδοσφαίρου, αφού πολύ συχνά δημοσιεύονταν άρθρα για τις κακές συνθήκες διαβίωσης και προπόνησης των ποδοσφαιριστών. Λόγου χάριν, πολλές φορές ο ποδοσφαιριστής, προπονητής και μετέπειτα αθλητικός δημοσιογράφος Πάμπος Αβρααμίδης έγραφε για τις κακές συνθήκες των γηπέδων, τους υποσιτισμένους ποδοσφαιριστές και την έλλειψη οργάνωσης, στοιχεία που εμπόδιζαν την πρόοδο των Κύπριων ποδοσφαιριστών σε σχέση με τους Ευρωπαίους. Βοήθησε έτσι ο Τύπος να βελτιωθούν και να αναβαθμιστούν οι συνθήκες προπόνησης και οι εγκαταστάσεις.
Από τότε μέχρι και σήμερα φίλαθλοι και Τύπος παραμένουν αναπόσπαστο κομμάτι της ποδοσφαιρικής πραγματικότητας. Ο παλμός του κόσμου είναι πολλές φορές καταλυτικός στην έκβαση ενός αγώνα, ενώ θεωρείται τιμωρία για μια ομάδα να παίξει σε άδειο γήπεδο. Επεισόδια βίας και χουλιγκανισμού συνεχίζουν να υπάρχουν και να οξύνουν το κλίμα, ενώ αρκετές φορές τα αποτελέσματα τέτοιων επεισοδίων είναι τραυματικά. Η έννοια του «ευ αγωνίζεσθαι» πρέπει να υπερισχύει και να προβάλλεται συχνότερα και περισσότερο.
«Ανθρώπων Μνήμες»
Οι παλαίμαχοι ποδοσφαιριστές θα φέρουν στο φως μνήμες και βιώματα
Έχοντας φθάσει στον Απρίλιο του 2023, τον τελευταίο μήνα που διαρκεί η έκθεση, το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας θέλησε να οργανώσει μία ιδιαίτερη εκδήλωση με σκοπό να προβάλει τον ουσιαστικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι παλαίμαχοι ποδοσφαιριστές στην ανάπτυξη του ποδοσφαίρου στο «Κέντρο».
Με αυτήν την προοπτική, το ιστορικό μουσείο της πόλης μας κατόρθωσε να φέρει κοντά παλαίμαχους ποδοσφαιριστές από τις ομάδες της Λευκωσίας και, με τη δική τους συμμετοχή, να οργανωθεί η εκδήλωση «Μπάλα στο Κέντρο: Ανθρώπων Μνήμες».
Οι πρωταγωνιστές των γεγονότων του λευκωσιάτικου ποδοσφαίρου, οι παλαίμαχοι ποδοσφαιριστές της πρωτεύουσας από τις ομάδες ΑΠΟΕΛ, Ολυμπιακός, ΑΫΜΑ, Ορφέας, Ομόνοια και Λευκοθέα, οι οποίοι έζησαν εκ των έσω τις σημαντικές στιγμές της ποδοσφαιρικής μας ιστορίας θα φέρουν στο φως μνήμες και βιώματα από τα χρόνια της αγωνιστικής τους δράσης, σε μια ανοιχτή συζήτηση στρογγυλής τραπέζης υπό τον συντονισμό του δημοσιογράφου και ερευνητή Ιάκωβου Κακουρή.
Το κοινό, ως ο 12ος παίκτης, καλείται να παρακολουθήσει αλλά και να συμμετάσχει στην εκδήλωση. Κρατήσεις τηλεφωνικώς (+357 22661475) ή μέσω email ([email protected]).