Το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας πήρε μια τολμηρή απόφαση. Παρουσιάζει ένα θέμα που σπάνια μπαίνει σε αίθουσες μουσείων, το ποδόσφαιρο. Και το κάνει γιατί μέσα από το συγκεκριμένο άθλημα αναδεικνύει πολλές και άγνωστες πτυχές της ιστορίας της Λευκωσίας.
Η έκθεση ξεδιπλώνει την ιστορία του ποδοσφαίρου στην πρωτεύουσά μας από τις αρχές της αποικιοκρατίας, όταν ένα ξενόφερτο άθλημα εισάγεται στην Κύπρο, διαδίδεται και εξελίσσεται ραγδαία, και φτάνει μέχρι τα πρώτα χρόνια της Ανεξαρτησίας. Δεν παραλείπει να αναφέρει και μεταγενέστερους σημαντικούς σταθμούς, όπως η θεσμοθέτηση του Κυπέλλου Coca-Cola και η έναρξη του γυναικείου ποδοσφαιρικού πρωταθλήματος. Από την ιστορική αναδρομή, την οποία καλύπτει εμπεριστατωμένα, είναι φανερό ότι αυτήν την περίοδο η δυναμική τού ποδοσφαίρου παρέσυρε τους πάντες και έγινε το άθλημα που ένωσε αλλά και που δίχασε ταυτόχρονα χιλιάδες Κυπρίων.
Λάτρεις του ποδοσφαίρου και όχι μόνο, θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν την ιστορία του κυπριακού ποδοσφαίρου με πυρήνα το «Κέντρο», την πρωτεύουσα Λευκωσία, μέσα από τον τεκμηριωμένο φακό του Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου. Στο μεγάλο χρονολόγιο της έκθεσης Μπάλα στο Kέντρο: Ποδόσφαιρο – Ιστορία – Λευκωσία, οι επιμελητές της κατόρθωσαν να συγκεντρώσουν πλούσιο υλικό που δάνεισαν στο Μουσείο κρατικοί οργανισμοί, ιδιώτες συλλέκτες, ποδοσφαιριστές, σωματεία, σύλλογοι και ομάδες της Λευκωσίας.
Πολλά από αυτά τα αντικείμενα που ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές θα δουν και πάλι το φως της δημοσιότητας μετά από αρκετά χρόνια. Για παράδειγμα, το Χρυσό Παπούτσι του Σωτήρη Καϊάφα ή το αναμνηστικό λαβαράκι από τη νίκη του ΑΠΟΕΛ επί της νορβηγικής Gjøvik-Lyn, που του χάρισε την πρώτη πρόκρισή του στους 16 του Champions League.
Η συνεισφορά τέτοιων αντικειμένων στην έκθεση με τη μορφή δανείου συνέτεινε σε μια διαφορετική, πιο ελκυστική παρουσίαση της ιστορίας, ζωντανεύοντας το αφήγημα του λευκωσιάτικου ποδοσφαίρου. Φωτογραφίες από σημαντικά ιστορικά ποδοσφαιρικά στιγμιότυπα, κειμήλια, ασπίδες, μπάλες, τρόπαια και αθλητικές εμφανίσεις διανθίζουν τους χρονικούς σταθμούς της έκθεσης και τα ορόσημα του κυπριακού ποδοσφαίρου.
Από αυτούς τους σταθμούς δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι πρωτιές, οι πρώτες δηλαδή ενέργειες που δρομολόγησαν τη θεαματική διάδοση του ποδοσφαίρου. Μεταξύ άλλων, υπογραμμίζονται γεγονότα όπως η σύσταση των σχολικών ομάδων, ιδίως αυτή της Αγγλικής Σχολής, που πολύ νωρίς, ήδη από το 1878, ασχολήθηκε οργανωμένα και συστηματικά με το σχολικό ποδόσφαιρο, ενώ εισήγαγε και τον θεσμό του σχολικού πρωταθλήματος∙ η πρόσληψη, το 1899 στο Παγκύπριο Γυμνάσιο του καθηγητή γυμναστικής Χαράλαμπου Νικολαΐδη, του πρωτεργάτη της διάδοσης του ποδοσφαίρου στα σχολεία∙ η δημιουργία του πρώτου γυμναστικού συλλόγου που έδωσε έμφαση στο άθλημα του ποδοσφαίρου το 1900∙ η ίδρυση του Γυμναστικού Συλλόγου «Τα Παγκύπρια» (ΓΣΠ) το 1894 και η κατασκευή του σταδίου του ΓΣΠ το 1902, που έμελλε να συνδεθεί με τις μεγαλύτερες λευκωσιάτικες –και όχι μόνο– ποδοσφαιρικές αναμετρήσεις, αλλά και να καταστεί σημείο αναφοράς για κάθε Λευκωσιάτη∙ η συγκρότηση της Κυπριακής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (ΚΟΠ) το 1934, που έθεσε το κυπριακό ποδόσφαιρο σε οργανωμένη και θεσμοθετημένη βάση παρέχοντάς του τα εφόδια να βγει και εκτός συνόρων∙ και, βεβαίως, ο πρώτος επίσημος αγώνας της Εθνικής Κύπρου το 1960.
Παράλληλα, αυτή η έκθεση για το λευκωσιάτικο ποδόσφαιρο έθεσε επίσης στο επίκεντρό της και την ίδρυση των σημαντικότερων σωματείων της πρωτεύουσας, τα περισσότερα από τα οποία εξακολουθούν να υφίσταται αλλά και να ξεχωρίζουν: η Ένωσις Νέων Τραστ δημιουργείται το 1924, ο Ποδοσφαιρικός Όμιλος Ελλήνων Λευκωσίας (ΠΟΕΛ) το 1926 (μετονομάζεται σε ΑΠΟΕΛ το 1928), ο Ολυμπιακός Λευκωσίας το 1931, η Ένωση Αρμένιων Νέων (ΑΫΜΑ) το 1935, η Τουρκική Αθλητική Λέσχη Λευκωσίας το 1930 (μετονομάζεται σε Τσετίνκαγια το 1949), ο Ορφέας Λευκωσίας και η Ομόνοια Λευκωσίας το 1948.
Τα ποδοσφαιρικά σωματεία, τόσο αυτά που αναφέρθηκαν όσο και άλλα μικρότερα, όχι μόνο αποτελούσαν την κινητήρια δύναμη της εξέλιξης του αθλήματος, αλλά λειτουργούσαν και ως φορείς πολιτιστικής, μορφωτικής και ψυχαγωγικής δράσης.
Μια έκθεση τέτοιας εμβέλειας δεν θα μπορούσε να μην αγγίξει την πολιτική πτυχή του ποδοσφαίρου και στις τρεις διαιρέσεις που το σημάδεψαν: το 1947, το 1948 και το 1955. Το ποδόσφαιρο, λόγω και της μεγάλης απήχησής του, πολύ συχνά αντανακλούσε και τις εκάστοτε πολιτικές αντιπαραθέσεις που ταλάνιζαν την κυπριακή κοινωνία σε μια δύσκολη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου.
Πρόκειται λοιπόν για μια έκθεση που μας παρακινεί να αντιληφθούμε το αγαπημένο αυτό άθλημα στον τόπο μας αλλιώς, μέσα από μια πιο αντισυμβατική και διεισδυτική ματιά· το κυπριακό ποδόσφαιρο παρουσιάζεται πέρα από τα όρια του αυστηρού τοπικού προσδιορισμού του γηπέδου, αναδεικνύοντας την ιστορική του υπόσταση και προσφέροντας μια ξεχωριστή μουσειακή εμπειρία.
ΜΠΑΛΑ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ
Την έκθεση επιμελήθηκαν η Αντιγόνη Ηρακλείδου, ανώτερη συνεργάτις Έρευνας στο Κέντρο Αριστείας CYENS, η Μαρία Πατσαλοσαββή, έφορος του Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου Λευκωσίας και ο Χρυσόστομος Σακαλλής, υπεύθυνος Αρχείου του Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου Λευκωσίας. Τον γενικό συντονισμό της έκθεσης είχε η διευθύντρια του Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου Λευκωσίας Τζένη Λυμπεροπούλου Σαββίδου, με την αρωγή της Μαρίας Πατσαλοσαββή, ενώ συμβουλευτικό ρόλο στη διοργάνωση της έκθεσης είχαν η διευθύντρια του Ιδρύματος Αναστάσιος Γ. Λεβέντης Λουκία Λοΐζου Χατζηγαβριήλ και η διευθύντρια της Λεβεντείου Πινακοθήκης Δήμητρα Θεοδότου Αναγνωστοπούλου. Ιδιαίτερης σημασίας για την υλοποίηση της έκθεσης ήταν η υποστήριξη του Γιώργου Μελετίου, συμβάλλοντας σημαντικά στην έρευνα και στον δανεισμό φωτογραφικού υλικού.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης Μπάλα στο Kέντρο: Ποδόσφαιρο – Ιστορία – Λευκωσία το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας θα πραγματοποιήσει ειδικές ξεναγήσεις, δημιουργικά εργαστήρια για παιδιά, διαλέξεις και άλλες εκδηλώσεις. Το κοινό μπορεί να ενημερωθεί για το αναλυτικό πρόγραμμα από την ιστοσελίδα του Μουσείου (leventismuseum.org.cy), όπως και από τις σελίδες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (Facebook / Instagram: @leventismuseum).
Διάρκεια έκθεσης: 17 Δεκεμβρίου 2022 – 30 Απριλίου 2023
Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας, Αίθουσα Προσωρινών Εκθέσεων
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Κυριακή, 10:00-16:30
Χορηγός: Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντη
Χορηγός επικοινωνίας: Ο Φιλελεύθερος, Goal.news, Goal.com.cy
Τηλεοπτικός χορηγός επικοινωνίας: Alpha Κύπρου
Υποστηρικτές: Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου │ Ψηφιακός Ηρόδοτος· Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (Φωτογραφικό Αρχείο και Αρχείο Εφημερίδων) │ Υπουργείο Εσωτερικών, Κυπριακή Δημοκρατία· Κρατικό Αρχείο Κύπρου │ Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, Κυπριακή Δημοκρατία· Δήμος Λευκωσίας· και Σύνδεσμος Φίλων Λεβέντειου Δημοτικού Μουσείου Λευκωσίας και Λεβεντείου Πινακοθήκης.
Η ποδοσφαιρική ομάδα της Αγγλικής Σχολής, 1903
Αρχείο Αγγλικής Σχολής, Λευκωσία
Αναμνηστική φωτογραφία από αθλητικές επιδείξεις· στα δεξιά διακρίνεται ο καθηγητής γυμναστικής Χαράλαμπος Νικολαΐδης, 1910
Δωρεά Αγνής Μιχαηλίδου†
ΛΔΜΛ: Το Μάτι 28
Οι ποδοσφαιριστές της Μεικτής Κύπρου με επικεφαλής τον Πάμπο Αβρααμίδη λίγο πριν από την έναρξη του αγώνα με την Εθνική Ισραήλ στο γήπεδο της Μακάμπι, 30 Ιουνίου 1949
Αρχείο Γιώργου Μελετίου
Ο αρχηγός του ΑΠΟΕΛ Παντέλας Κωνσταντινίδης πανηγυρίζει με το Κύπελλο Coca-Cola, 29 Ιουνίου 1969
Συλλογή Παντελή Κωνσταντινίδη (μέσω Αρχείου Coca-Cola HBC Κύπρου)
Στιγμιότυπο από τον ποδοσφαιρικό αγώνα της ΑΫΜΑ και του Πεζοπορικού, που διεξήχθη στο στάδιο του ΓΣΠ, 31 Δεκεμβρίου 1960
Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, Φωτογραφικό Αρχείο, Συλλογή Γιώργου Βατυλιώτη
Η ομάδα του Ολυμπιακού Λευκωσίας, 1958-1959
Συλλογή Ολυμπιακού Λευκωσίας
Στιγμιότυπο από τον αγώνα Τραστ – Τουρκικής Λέσχης (1-0), 1935
Συλλογή Ενώσεως Νέων Τραστ
Η ομάδα του Ορφέα Λευκωσίας που ανέβηκε για πρώτη φορά στην Α’ Κατηγορία, 1959
Συλλογή Αθλητικού Συλλόγου Ορφέας Λευκωσίας